=
logo

MenüTarihi Eserler

BATI TRAKYA’DA TARİHİ ESERLER

 

          
GÜMÜLCİNE
(KOMOTİNİ)
İSKEÇE
(XANTHİ)
MERİÇ
(EVROS)

 

 

 

 

 

RODOP İLİ

GÜMÜLCİNE (KOMOTİNİ)

Roma ve Bizans dönemine ait eserler:

Gümülcine (Komotini) Kalesi: Milattan sonra 4.yüzyılda I.Teodosius(M.S.379-395) tarafından inşa ettirilmiştir. Tarihi Egnatia yolu üzerinde bulunan kale Rodop dağlarından Akdeniz’e uzanan geçiş yolunu kontrol ediyordu. 12 kare ve 4 daire şeklinde olmak üzere toplamda 16 kulesi bulunan kalenin 2 ana giriş ve 2 küçük kale kapısı mevcuttur.

Osmanlı dönemine ait eserler:

1. Yeni Cami: 1892/1893 yılı Edirne vilayet Salnamesine göre defterdar Ahmet Efendi(Ekmekçizade Ahmet Paşa) vakfına aitti. Külliye olarak inşa edilen caminin dışında bir avlu’da toplanmış kubbeli ve kurşun örtülü kitaplık, ders odaları, oturma odaları, mezarlık, bir çeşme ve türbe bulunmaktadır. Kitabesi inşa tarihini Hicrî 994/ Miladi 1585 yılı olarak vermektedir. 19.asırda camiye iki katlı ek bir bölüm eklenmiştir. Cami günümüzde bakımlıdır.

2. Gazi Evrenos Bey İmareti: 14.asrın ikinci yarısına ait Balkanlardaki en eski Osmanlı yapılarındandır. Gümülcine’nin fethinin ardından Gazi Evrenos Bey tarafından yaptırılmıştır. 20.asrın başlarına kadar aşevi ve imaret olarak kullanılmaktaydı. Bugün “Maronia ve Gümülcine Piskoposluğu Kilise Müzesi” olarak kullanılmaktadır.

1667’de Gümülcine’yi ziyaret eden ünlü seyyah Evliya Çelebi imaretle ilgili şunları aktarmaktadır:

“Gümülcine’de yoksullar için iki imaret var. Bunlardan biri Gazi Evrenos’un imareti, hem sabahları hem de akşamları lezzetli yiyeceklerden oluşma cömert porsiyonlar sunuyor. Her zaman üç veya beş kişilik grupların her biri için ayrı bakır tepsiler hazırlanıyor. Buna ek olarak, vakfın idarecisi her seyyahın atı için bir ölçü arpa sağlıyor. Burası, çok geniş bir hayır tesisi”.

   

3. Eski Cami: Cami-i Atik’in 17.asrın başlarında Yeni Cami’den daha sonra yaptırıldığı tahmin edilmektedir. Evliya Çelebi onarım kitabesini aktarmaktadır. 1892-1893 yılları Edirne Vilayet Salnamesine göre Hicrî 1270 / Miladi 1853-54 yıllarında geniş bir tadilat geçirmiş ve bugünkü şeklini almıştır. İki şerefeli minaresi de bu dönemde yaptırılmıştır. Bugün Gümülcine’nin merkez çarşısındadır ve ibadete açıktır. Caminin onarımı gerekmektedir.

4. Saat Kulesi: II. Abdülhamit’in emriyle, 21 Ekim 1884 yılında inşasına başlanmış, 10 Ekim 1885 yılında tamamlanmıştır.Gümülcine çarşısında Yeni Cami külliyesi yakınındadır.

 

5. Kayalı Camii: Kayalı Camii ve medresesi Hicrî 1142 / Miladi 1730 yılında yaptırılmıştır. Haziresi de halen mevcuttur. Günümüzde medrese öğrencilerinin yurdu olarak kullanılmaktadır. Gümülcine kalesinin kuzey kısmında ve dışında inşa edilmiştir.

6. Servili Cami: Gümülcine’deki Osmanlı eserlerinden biri olan Servili Cami Prof.Tayyib Gökbilgin’e göre 1936 yılında yıktırılmıştır. Geriye yalnızca harabe halindeki minaresi ve 1761 yılında Kayserili Süleyman Efendi için yaptırılan eski türbe kalmıştır. Cami ve haziresi hakkında bilgi eksikliği mevcuttur.

  

7. Yunus Bey Camii: Harabe haldedir. Günümüze yalnızca dış duvarları ulaşmış olan cami hakkında az bilgi mevcuttur. Postu-boş (Poş-Poş) mahallesindedir.

8. Serdar Μahalle Camii (Sabuni Ali Ağa Camii)

9. Şehreküstü Camii (Alaca Mescit)

10. Kırmahalle Camii (Kara Mehmet Camii)

11. Yenice Mahalle Camii (Mahmud Ağa Camii)

12. Kesikbaş Camii

 

13. Dabbağhane Camii (Tabakhane Camii)

14. Hükümet Konağı: Gümülcine’de bir dönem mahkeme binası olarak kullanılan Hükümet Konağı 3 katlıdır ve 32 odası bulunmaktadır. 1877 yılında inşa edilmiştir. Bugün onarım beklemektedir.

15. İdadiye Mektebi: 1883 yılında yaptırılmıştır. Merkez ilkokulu olarak halen kullanılmaktadır.

16. Osmanlı dönemi evleri: Gümülcine’de bulunan Osmanlı dönemine ait konak ve evlerin pek azı günümüze ulaşmıştır. Osmanlı mimarisinin tipik örneğini teşkil eden birçok yapı geçtiğimiz yıllarda değişik nedenlerle yıktırılmıştır. (solda: Othonos caddesinde Kasım 2011’de yıktırılan konak, sağda: Gümülcine Laografi Müzesi)

 

17. Gümülcine’de Neoklasik yapılar: Aralarında Gümülcine Belediye Kütüphanesinin de bulunduğu 19. ve 20. asır başlarına ait neoklasik yapıların büyük bölümü N.Tsanaklis caddesinde bulunmaktadır.

 

18. Gümülcineliler Kulübü: Neoklasik mimari tarzda 1885 yılında inşa ettirilmiştir. Şehrin sembol yapılarından birini teşkil etmektedir.

19. Tsanakleios Okulu (Çanaklı Okulu): Osmanlı döneminde ve 1907 yılında Mısır’da yaşayan Gümülcineli tütün tüccarı Nestor Tsanaklis tarafından yaptırılan dönemin Rum Ortodoks cemaatine ait Rüştiye Mektebi 1908-1909 yıllarında faaliyetteydi.1912’de Balkan Savaşları nedeniyle faaliyeti durduruldu. Bugünlerde tadilat görmektedir.

20. Yıkık Minare: Gümülcine’nin 5 kilometre kuzeyinde Yuvacılı (Folia) köyü yakınında bulunmaktadır. Evilya Çelebi Seyahatnamesinde burada bulunan Akpınar köyünü zikretmektedir. Cami hakkında tarihi bilgi eksikliği mevcuttur.

 

21. Narlıköy (Polianthos) köprüsü: 17.-18. asır eseridir. Kompsatos nehri üzerinde bulunmaktadır.

İSKEÇE (XANTHİ) İLİ

İSKEÇE (XANTHİ)

Roma ve Bizans dönemine ait eserler:

İskeçe (Xanthi) Kalesi: İskeçe şehrinin kuzeyinde bugün Ksanthippi olarak bilinen bölgede Bizans dönemine ait Ksantheia kalesinin harabeleri bulunmaktadır. Şehrin en eski yerleşim alanıdır.

Osmanlı dönemine ait eserler:

1. Çınar Camii: İskeçe’de bulunan en eski Osmanlı mimari eserlerinden olan Çınar Camii geniş avlusundaki haziresi ve çınar ağaçlarıyla dikkati çekmektedir.

2. Sunne Camii

3. Saat Kulesi: 1870 yılında Hacı Emin Ağa isminde bir kişi tarafından yaptırılmıştır. Bugün İskeçe şehrinin sembol yapılarındandır.

4. Osmanlı dönemi evleri: Son dönem Osmanlı yerel mimarisinin kuzey Yunanistan’da korunmuş en nadide örneklerinden olan İskeçe Türk evlerinin büyük bölümü restore edilmiş ve bölgede yetişen tütün sayesinde daha 19.asrın başlarından itibaren zenginleşen şehrin simgesi haline gelmişlerdir.

 

5. Osmanlı “Reji” tütün şirketi anbarı: Kısa adı “Reji” olan ve tütün ticareti tekel ayrıcalıklarına sahip özel kar ortaklığı şirketinin tütün anbarı ve buna benzer daha birçok depo Osmanlı dönemi yapılarıdır ve bugün hala ayaktadırlar.

6. Mustafa Paşa Camii (Yenice-i Karasu): 1674-75 öncesine tarihlendirilmektedir. IV.Mehmet (1648-1687) döneminde vezirlik yapmış olan Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır.

7. Kasaba Camii (Çarşı Camii, Yenice-i Karasu): 1873 yılında daha öncede burada bulunan caminin yangın sonucu yok olması üzere yaptırılmıştır. Kitabesi Mustafa Paşa Camiinde korunmaktadır.

8. Hamidiye Köprüsü: İskeçe’nin kuzey çıkışından Şahin köyüne giden yol üzerindedir. Hicrî 1318 / Miladi 1901 yılında II.Abdülhamid tarafından yaptırılmıştır.

9. Sinikova köprüsü: İskeçe ilinin Balkan kolunda yer alan Sinikova (Satres) köyünün yakınında tarihi bir osmanlı köprüsü bulunmaktadır. Bu köprünün dışında İskeçe’nin dağlık bölgesinde küçüklü büyüklü 12 adet Osmanlı köprüsü mevcuttur.

10. Kütüklü Baba tekkesi (Kereviz [Selino] köyü): Geç 14. asır veya 15.asrın başlarına ait bir yapıdır. Bektaşi tekkesidir. Son yıllarda onarım görmüştür.

11. Fıçıllı Köyü (Semeli): Kavala ve İskeçe (Xanthi)’yi birbirine bağlayan yolun hemen kuzeyinde Okçular (Toxotes), Celebli (Agele) ve Küçük Davudlu (Mikro Tympano) köylerinin merkezinde bugün terk edilmiş Fıçıllı Türk yerleşimi bulunmaktadır. Kitabesine göre 1901-1902’de yaptırılan köy camiinin cemaati bulunmamaktadır. (üstte: Fıçıllı’da metruk bir ev, altta: Fıçıllı Camii)

12. Okçular Camii

MERİÇ (EVROS) İLİ

MERİÇ (EVROS)

Roma ve Bizans dönemine ait eserler:

1. Dimetoka (Didymoteicho) Kalesi: 24 kulesi bulunan Dimetoka kalesi Bizans öncesi dönemde tahmini olarak 6. asırda inşa edilmiştir. Birçok kez tadilat geçirmiştir. Bugün ziyarete açık şekilde büyük kısmı muhafaza edilmektedir.

2. Hacı İlbey Kulesi (Pithio köyü):  14.asırda ve Bizans döneminde inşa edilen yapı Edirne’nin 35 km. güneybatısında ve Meriç nehrinin 2 km. batısında bulunmaktadır. Hacı İlbey tarafından alınarak genişletilmiştir.

Osmanlı dönemine ait eserler:

1. Yıldırım Bayezid Camii (Sultan Çelebi Mehmed Camii,Ulu Cami): Sultan I.Bayezid döneminde yapımına başlanan cami Fetret döneminin ardından ancak 1420 yılından sonra tamamlanabilmiştir. Balkanlarda mevcut en eski camilerden olup kubbesindeki ahşap sökülmüş yerine bir branda gerilmiştir. 35 yıldır tadilat görmektedir.

 

2. Oruç Paşa Hamamı (Fısıltı Hamamı): Balkanlardaki en eski hamam olma özelliğini taşıyan Oruç Paşa veya Fısıltı hamamı 1398-1399 yıllarında Oruç Paşa tarafından yaptırılmıştır. Bugün harap durumdadır.

3. Oruç Paşa türbesi: Yunanistan’da mevcut en eski Osmanlı türbesidir. Bugün Belediye binasının yanında yer almaktadır. Kubbesi 17. veya 18. yüzyılda çökmüştür.

4. Osmanlı dönemi evleri: Dimetoka kalesi içinde Osmanlı dönemine ait pek çok yapı ve konak hala varlığını korumaktadır.

5. Saat Kulesi: Dimetoka kalesinin girişinde yer almaktadır.

6. Kızıl Deli Sultan tekkesi-türbesi (Seyyid Ali Sultan tekkesi, Roussa [Ruşenler] köyü): Sultan Yıldırım Bayezid döneminde buraya yerleşen Seyyid Ali Sultan tarafından 1401 senesinde yaptırılmıştır. Bektaşiliğin Balkanlardaki en önemli merkezlerindendir. Yıllık ziyaret dönemleri sırasında binlerce ziyaretçinin yemeklerinin hazırlandığı aş evi, konaklama yeri olan paşalar konağı, Seyyid Ali türbesi, meydan evi, kompleksi oluşturan yapılardandır.

  

7. Soufli (Sofulu): 1872’de demiryolu ile tanışan Sofulu, Osmanlı döneminde geleneksel ipekböceği imalatı ile ün salmıştır. Bugün halen Türk mimarisine özgü yapılara sahiptir.

8. Feres (Ferecik)

Gazi Süleyman Paşa Camii: 1357 yılında fethedilen Ferecik’te bulunan Panaghia Kosmosoteira kilisesi camiye tahvil olundu. Bugün yine kilise olarak kullanılmaktadır.(altta)

Musa Çelebi Camii: 1410-1413 yılları arasında Sultan Yıldırım Bayezid’in oğlu olan Musa Çelebi tarafından yaptırılmıştır. Günümüzde Agios Nikolaos kilisesi olarak kullanılmaktadır.

9. Nefes Sultan tekkesi: Antik Traianoupolis kentinin hemen üstünde yüksek bir tepede bulunan Nefes Sultan Baba tekkesi bugün küçük bir kilisecik olarak Aziz Nikolaos’a ithafen hrıstiyan ibadetgâhı olarak kullanılmaktadır.

10. Kara Kaplıca / Kara Ilıca / Nefes Baba Kaplıcası (Traianoupolis): Dedeağaç şehrinin yaklaşık 20 km. doğusunda bulunan Roma dönemine ait Traianoupolis yerleşiminde Gazi Evrenos Bey’in yaptırdığı ve günümüze kadar ulaşan bir han(kervansaray) ve bir hamam bulunmaktadır. Tüccar ve yolcuların konaklamaları için inşa edilen kervansaray hakkında Evliya Çelebi şunları aktarmaktadır:

“Nefes Sultan tekkesi’nin aşağı kesiminde, bir doğal sıcak su kaynağı(ılıca) bulunmaktadır. Daha önce dünyanın yedi diyarında Romalıların, Arapların, İranlıların ülkelerinde ve Orta Avrupa’da ve Bursa’da 770 böyle kaynak gördüm. Bunların hepsini ziyaret ettim. Fakat başka hiçbir yerde, Budin kalesindeki Yeşil Direkli ılıca, Sofya’daki sıcak su kaynakları(Banası) ve buradaki Nefes Baba kaplıcası kadar yararlı olanına rastlamadım. Sultan IV.Mehmed, buradaki kaynağı ziyaret edip ondan yaralandığında şöyle demiş: Allahım buradaki kaynaklar Bursa’daki sıcak su kaynaklarından daha faydalı”.

11. Dedeağaç Camii: 1895 yılına ait küçük bir camidir. Bugün iyi halde korunmaktadır ve ibadete açıktır.

12. Makri (Meğri/Miğri): Dedeağaç kentinin 10 km. batısında yer alan küçük Makri yerleşiminde Evliya Çelebi’ye göre Yıldırım Han Camii, bir mahalle mesciti, bir tekkes mesciti, bir medrese, beş adet tüccar hanı, dere kenarında bir hamam ve yirmi adet dükkan mevcuttur. Kale yıkıntıları ve Yıldırım Han Camiinin minaresine ait basamaklar bugün hala kısmen ayakta durmaktadır.

 

 

Kullanılan kaynaklar:

  • www.komotini.gr (Gümülcine Belediyesi resmi web sitesi)
  • www.el.wikipedia.org
  • Yunanistan’da Türk Mimari Eserleri, İsmail Bıçakçı, İslâm Tarih, Sanat ve Kültürünü Araştırma Vakfı(İSAR) Yayınları, İstanbul 2003.
  • Ottoman Architecture in Greece, Yunanistan Kültür Bakanlığı, 2008,2009.
  • Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi, 8.Kitap,1.Cilt, Seyit Ali Kahraman, Yapı Kredi Yayınları, 1.baskı, İstanbul, Mart 2011
  • Avrupa’da Osmanlı Mimari Eserleri, Dr.Ekrem Hakkı Ayverdi, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, 2.baskı, İstanbul, 2000
  • Osmanlı döneminde Balkanların şekillenmesi(1350-1550), Heath Lowry, Bahçeşehir Üniversitesi Yayınları, 1.baskı, 2008
  • Osmanlı’nın Ayak İzlerinde, Heath Lowry, Bahçeşehir Üniversitesi Yayınları, 1.baskı, 2009

Yukarı